Évora: De Moorse stad van Portugal

Tekst en foto's: Jan Hofman

Tussen zonovergoten vlaktes en eeuwenoude stadsmuren schittert Évora, het centrum van Hoog-Alentejo. Deze Portugese museumstad ademt geschiedenis: van Romeinse tempels en Moorse steegjes tot gotische kathedralen en barokke paleizen. Slenterend door de smalle straatjes ontdek je telkens opnieuw verborgen pleinen, marmeren fonteinen en verhalen die de tand des tijds hebben doorstaan.

In het land zonder schaduw

Além Tejo betekent ‘voorbij de Taag’. De hele regio is homogeen en tamelijk vlak, op de Serra de São Mamede na. Er is weinig natuurlijke begroeiing, ‘want in Alentejo is er geen schaduw’ luidt een Portugees gezegde, ‘hier werpt alleen de hemel schaduw’. 
Ondanks het zeer warme klimaat en grote irrigatieproblemen is de regio toch de graanschuur van het land. Uitgestrekte boomgaarden, beplant met olijfbomen, kurkeiken en steeneiken bepalen mede het landschap. Vooral ten zuiden van Elvas vindt men nu ook vele wijngaarden, die wijnen van hoge kwaliteit voortbrengen. Op de minder vruchtbare stukken worden schapen en zwarte varkens gehouden. Er is nog veel grootgrondbezit in Alentejo. Grote boerderijen met witgekalkte muren staan her en der verspreid in deze dunbevolkte regio.

Op de Praça do Giraldo

 Camping Orbitur Évora, die op wandelafstand van het oude centrum ligt, is een ideaal uitgangspunt voor een bezoek aan de stad. We starten op de aantrekkelijke Praça do Giraldo, een driehoekig plein dat omringd is door bevallige Moorse arcaden. Het is de levendige ontmoetingsplaats midden in de stad, met uitnodigende terrasjes van cafés en restaurants.

Over een kunstig aangelegde bestrating stappen we tot aan de 16de-eeuwse Santo Antão-kerk. Voor de kerk schittert een prachtige witmarmeren fontein, met massieve stenen zitbanken, die tot een korte rustpauze uitnodigen.

Het plein is genoemd naar Girald Sem Pavor (Gerard zonder Vrees), een vogelvrijverklaarde, die in 1165 voor koning Afonso Henriques de Moren uit de stad verdreef... Tot de minder fraaie episoden in de geschiedenis behoren de Inquisitie met de wrede ketterverbrandingen, en de onthoofding van hertog Joāo II Van Bragança, die hier op de Praça plaatsvonden.

De Sé in de hoge stad

Aanvankelijk langs witgekleurde huizenrijen met smeedijzeren balkons, en onder in sierlijke bogen uitgewerkte Moorse galerijen, stijgen we nu naar de hoge stad. Na een korte klim komen we bij de Sé-kathedraal, het belangrijkste gebouw van Évora. Deze kerk, die tussen 1186 en 1290 werd opgetrokken, luidde de gotiek in Portugal in. Een sobere voorgevel van roze graniet wordt geflankeerd door twee asymmetrische, massieve torens. De in ruwe steenblokken opgetrokken zijmuren, bekroond met spitse kantelen, geven het geheel de allure van een solide vesting. Aan weerszijden van het portaal, tussen de torens, merkt men de zeer mooi gebeeldhouwde figuren van de apostelen, die in de 14e eeuw werden toegevoegd.

Klooster en universiteit

Vlak bij de tempel staat het Convento dos Lóios, het klooster van de Heilige Eligius, dat gewijd is aan de apostel Johannes. In het klooster is nu een pousada (staatshotel) gevestigd. Het binnenschip van de erbij horende kerk is met fraaie azulejos versierd. Het binnenhof van het Convento vertoont een voormalige kruisgang met opvallende voorbeelden van hoogstaande beeldhouwkunst.

De oude universiteit die even ten zuiden van de Sé ligt, werd gesticht door de jezuïet Ignatius van Loyola in 1558. De jezuïeten doceerden hier tot in 1759, toen de markies van Pombal ze het land uitwees. Er is nu weer een universiteit gevestigd binnen de muren, die heel wat studenten naar Évora lokt.

Aan het Largo da Porta de Moura

 Door een wirwar van smalle straatjes, onder Moorse boogjes en langs kleine portaaltjes, komen we aan het Largo da Porta de Moura. Dit is een erg schilderachtig plein dat uit twee delen bestaat. Midden op het grootste deel pronkt een schitterende renaissancefontein, bekroond met een wereldbol, het hele complex in glanzend wit marmer uitgewerkt.

Witte, hoge huizen rond de fontein, waarvan de vensters hier ook met smeedijzer zijn versierd, worden enkel overtroffen door het ongemeen bekoorlijke Casa Cordovil. Dit spierwit geverfde patriciërshuis pronkt met een sierlijke loggia met fraaie arcaden, hoefijzerbogen en kapitelen, die in een smaakvolle gele kleur zijn geschilderd. We ondergaan hier weer de bijzondere bekoring van Moorse verfijning, die voor ons een van de hoogtepunten van ons bezoek aan Évora was.

Aquadact en stadsmuren

In het noordwesten van de stad wacht ons nog een bijzondere bezienswaardigheid. Tussen 1531 en 1537 werd hier door Francisco de Arruda een indrukwekkend aquaduct opgetrokken dat de stad van het noodzakelijke drinkwater voorzag. Het aquaduct bracht het water zelfs aanvankelijk tot op de Praça do Giraldo. Deze monumentale constructie wordt beschreven in het beroemde epos ‘Os Lusíadas’ van Luís de Camões.
Évora is nog deels omringd door versterkte muren, die twee onvolledige concentrische cirkels vormen. De binnenste ring stamt mogelijk uit de eerste eeuw na Christus en is oorspronkelijk Romeins, aangevuld met Moorse en middeleeuwse toevoegingen. Later werden er in de 14de eeuw nog muren bijgebouwd, die de aangroeiende stad beter moesten beschermen.

Na onze lange stadswandeling belanden we uiteindelijk weer op de gezellige Praça do Giraldo. Bij een lekker etentje op een terrasje in het midden van het levendige plein, genieten we ten volle na van de ongelooflijke aantrekkingskracht van deze schitterende stad. Romeinse, middeleeuwse, Moorse en andere bouwstijlen duelleren er om aandacht, en etaleren Évora als een van de mooiste steden van Portugal.